Arşivlerden çıkarılan iki resmi yazışma, Erzurumlu Ayşe Çavuş’un Milli Mücadele’de Ethem Müfrezesiyle birlikte muharebeye katıldığını ve “Bilfiil ateş altında” hizmet verdiğini ortaya koydu. Belgelerde Ayşe Çavuş için İstiklal Madalyası talep edildiği görülürken, yazışmaların ardından kırmızı şeritli İstiklal Madalyası ile taltif edildiği belirlendi.
Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi Taner Özdemir’in ortaya çıkardığı iki tarihi belge, Erzurumlu Ayşe Çavuş’un Milli Mücadele’deki rolüne ilişkin önemli bilgiler içeriyor. İlk belge, Milli Müdafaa Vekaletine gönderilen resmi bir yazışma. Yazıda, Ethem Müfrezesiyle birlikte muharebeye iştirak eden ve hizmetleri görülen bir kişiden söz edilerek, “Eğer o Ayşe Çavuş ise, İstiklal Madalyasıyla taltifi şayan olduğunu” ifade eden değerlendirmeye yer veriliyor.
“Bilfiil ateş altında” vurgusu
İkinci belge ise TBMM Reisi ve Başkomutan Paşa Hazretlerine hitaben hazırlanmış. Bu yazışmada Erzurumlu Ayşe Çavuş’un İstiklal Mücadelesi sırasında “bilfiil ateş altında pek çok hizmeti mesbuk” olduğu açıkça belirtiliyor ve İstiklal Madalyası ile taltif edilmesi talep ediliyor. Belgenin altında Müdafaa-i Milliye Vekili imzasının bulunması, Ayşe Çavuş’un hizmetlerinin dönemin devlet makamları tarafından resmi olarak değerlendirildiğini gösteriyor. Belgelerdeki “bilfiil ateş altında” ifadesi ise Ayşe Çavuş’un Milli Mücadele’de doğrudan muharebe şartları içerisinde görev yaptığını ortaya koyan en dikkat çekici kayıt olarak öne çıkıyor.
Kırmızı şeritli İstiklal Madalyası
Milli Mücadele döneminde cephede fiilen savaşanlara kırmızı şeritli İstiklal Madalyası verilmesi öngörülmüştü. Ayşe Çavuş hakkında yürütülen resmi yazışmaların ardından kırmızı şeritli İstiklal Madalyası ile taltif edildiği belirtiliyor. Araştırmacı ve yazar Taner Özdemir’in ortaya çıkardığı bu iki belge, Ayşe Çavuş’un Milli Mücadele’deki hizmetlerinin yalnızca sözlü anlatımlarda kalmadığını, devletin resmi yazışmalarına da geçtiğini gösteriyor. Arşiv belgeleri aynı zamanda Erzurumlu kadınların Milli Mücadele’de üstlendiği rollerin yeniden araştırılması açısından önemli bir kaynak niteliği taşıyor.
Yıllar sonra gün yüzüne çıkan bu iki resmi belge, Erzurum’un Milli Mücadele tarihindeki kadın kahramanlarından Ayşe Çavuş’un hikayesini yeniden tarihin kayıtları arasına taşıdı.
